باب پانزدهم احياى موات و استخراج آب‌ها هركس زمين مواتى « 1 » را احيا كند مالك آن شود ، خواه به اذن امام باشد و خواه بدون اذن او . ابو حنيفه گفته است : احيا تنها به اذن امام جايز است ؛ زيرا پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « براى هيچ‌كس چيزى نيست ، جز آنچه امامش بدان خشنود باشد نيست » « 2 » . اما در اين سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله كه فرمود : « هركس زمين مرده‌اى را زنده كند ، همان از آن اوست » « 3 » دليلى است بر اين‌كه حصول ملكيت بر اراضى موات تنها مشروط به احياء است و نه

--> ( 1 ) . ابن حجر در فتح البارى ( ج 5 ، ص 18 ) گويد : موات به فتح ميم و واو و بدون تشديد خوانده شود . قزاز گفته است : موات زمينى را گويند كه آباد نشده است . در اين نامگذارى ، آباد ساختن زمين به زندگى و واگذاردن آن به مرگ تشبيه شده است - م . ( 2 ) . متنى كه ماوردى آورده چنين است : « ليس لاحد الا ما طابت به نفس امامه » . اما آنچه مترجم در منابع حديثى اهل سنت يافته عبارتى متفاوت است : « انما للمرء ما طابت به نفس امامه » . اين عبارت را طبرانى نقل كرده و هيثمى نيز با نقل مجدد آن ، روايت را به همين نقل طبرانى مستند ساخته و البته برخى از رجال آن را ضعيف دانسته است . بنگريد به : طبرانى ، المعجم الاوسط ، ج 7 ، ص 33 ، ش 6739 ؛ همو ، المعجم الكبير ، ج 4 ، ص 20 ، ش 3533 ؛ هيثمى ، مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 331 . البته عبارت ماوردى را مباركفورى بدون ذكر سند آورده و آن را به همان روايت طبرانى نسبت داده است . بنگريد به : مباركفورى ، تحفة الاحوذى ، ج 4 ، ص 524 - م . ( 3 ) . « من احيا ارضا مواتا فهى له » . حديثى نبوى است كه به همين عبارت يا عبارت‌هاى همانند در منابع مختلف حديثى اهل سنت آمده است . از آن جمله بنگريد به : بيهقى ، سنن البيهقى الكبرى ، ج 6 ، ص 99 ، ش 11318 ، ص 142 ، ش 11552 و ص 143 ، ش 11561 ؛ دارقطنى ، سنن الدارقطنى ، ج 3 ، ص 35 ، ش 144 ؛ شافعى ، مسند الشافعى ، ص 224 و 382 ؛ ابو داوود ، سنن ابى داوود ، ج 3 ، ص 178 ، ش 3073 ؛ نسائى ، السنن الكبرى ، ج 3 ، ص 178 ، ش 3073 ؛ نسائى ، السنن الكبرى ، ج 3 ، ص 405 ، ش 5761 ؛ مالك ، الموطأ ، ج 2 ، -